Katten zijn ware meesters in de kunst van het slapen. Ze lijken moeiteloos in dromenland te verdwijnen — opgerold op de bank, languit in een zonnige vensterbank of half slapend met één oog open. Maar wat gebeurt er eigenlijk tijdens al dat gesluimer? En slapen katten echt zoveel als we denken?

Onderstaand artikel verscheen in het tijdschrift Kattenmanieren.

Wat is slaap eigenlijk?

Slaap is meer dan alleen ‘even niets doen’. Wetenschappers beschrijven het als een toestand waarin de hersenactiviteit verandert, de motoriek afneemt en de reactie op prikkels vermindert. Toch blijft het een omkeerbare toestand — een slapende kat kun je wekken, een kat in narcose of coma niet. Ook zoeken katten, net als wij, graag een rustige, veilige plek en nemen ze een typische slaaphouding aan. Wordt een kat langere tijd wakker gehouden, dan haalt ze die slaap later gewoon in. Net als bij mensen lijkt er dus een soort ‘slaapschuld’ te bestaan — een interne zandloper die de druk om te slapen steeds verder opvoert.

Wat gebeurt er in het kattenbrein?

Met hersenonderzoek (EEG) is te zien dat slaap allesbehalve passief is. Tijdens de overgang van waken naar slapen worden de hersengolven trager en groter: dat noemen we de non-REM-slaap (NREM). Later volgen perioden waarin de hersenactiviteit juist weer op waken lijkt, met snelle oogbewegingen: de REM-slaap. Katten hebben, net als wij, beide slaapstadia.

Dromen katten?

We weten het niet zeker, maar alle aanwijzingen wijzen erop van wel. Bij mensen wordt de REM-slaap namelijk geassocieerd met dromen. In die fase is de spierspanning minimaal, zodat we onze dromen niet letterlijk uitvoeren. Voor diepe REM-slaap ligt een kat meestal op haar zij; de spierspanning is dan te laag om rechtop te blijven. Wel zie je soms kleine spiertrekkingen in snorharen, oren of pootjes: misschien een echo van wat ze in hun droom beleven?

Hoeveel slapen katten?

Gemiddeld tussen de 10 en 16 uur per dag, al zijn er verschillen. Katten op een boerderij slapen vaak wat minder (7 tot 12 uur), waarschijnlijk omdat hun dagen actiever zijn. De slaap van katten is polyfasisch — dat betekent dat ze meerdere keren per etmaal slapen in plaats van één lange periode zoals wij. Dat verklaart waarom ze midden in de nacht ineens klaarwakker kunnen zijn. Katten zijn overigens geen uitgesproken nachtdieren, maar schemerdieren. Ze slapen zowel overdag als ’s nachts, afhankelijk van voeding, aandacht en activiteit in hun omgeving.

Waarom slapen katten?

De precieze functie van slaap is nog altijd een raadsel. Er zijn theorieën dat het helpt bij lichamelijk herstel, energiebesparing of het ordenen van informatie in het geheugen. Waarschijnlijk is het een combinatie van al die dingen. Er zijn slaaponderzoekers die slaap als een soort intern organisatieprincipe beschouwen: sommige processen kunnen niet tegelijk plaatsvinden, en slaap scheidt die in tijd. Een slimme vondst van de natuur.

Kunnen katten last hebben van slaapstoornissen?

Ja, al is het zeldzaam.

• Narcolepsie komt soms voor: plotselinge slaapaanvallen, vaak veroorzaakt door een tekort aan het herseneiwit hypocretine. Soms gaat dit gepaard met kataplexie, een korte, plotselinge spierverslapping.
• Ook slaapapneu kan optreden, vooral bij katten met een platte snuit zoals Perzen. Hierbij stokt de ademhaling tijdelijk tijdens de slaap, soms hoorbaar door luid snurken.
• En dan is er nog de REM-slaapstoornis, waarbij een kat tijdens de droomfase ongecontroleerde bewegingen maakt. Het verschil met epilepsie is goed te zien: na een epileptische aanval is een kat verward, na een REM-stoornis meteen alert.

Wakker worden als een kat

Wordt een kat zachtjes wakker, dan volgt meestal een uitgebreid rekritueel: eerst de voorpoten, dan een krabbeweging aan iets stevigs. Wordt ze echter ruw gewekt, bijvoorbeeld tijdens een droom of terwijl ze op schoot ligt, dan kan ze even verward reageren — of zelfs uithalen. Geef haar dus even de ruimte om uit haar droomwereld terug te keren naar de werkelijkheid.

Ik en mijn collega’s van Tinley gedragstherapie voor Dieren hebben een (gratis) online magazine gemaakt met artikelen, weetjes en tips over kattengedrag. Er is aandacht voor verschillende gedragsproblemen, zoals plassen in huis, sproeien en agressie tussen katten. Maar ook staan we stil bij het voorkomen van verveling en beantwoorden we veelvoorkomende vragen als ‘een tweede kat erbij of niet’?

Een van de bijdragen van mijn kant gaat over aandachtvragend gedrag, waarvan miauwen waarschijnlijk de bekendste vorm Is. Maar ook voor de voeten lopen, spullen omgooien of aan meubels krabben, kunnen bedoeld zijn om aandacht te krijgen.

Als gedragstherapeut én kattenliefhebber moet ik regelmatig glimlachen om de capriolen die katten uithalen om aandacht te krijgen. Maar eerlijk is eerlijk: het is niet altijd even grappig. Vooral niet als je net even wilt ontspannen, of wil werken of slapen. In het artikel lees je wat aandachtvragend gedrag precies is, hoe het ontstaat en – belangrijker nog – hoe je ermee om kunt gaan.

Klik hier voor het gratis online magazine over kattengedrag. Veel leesplezier!

Onderstaand stukje over bezigheden voor katten, schreef ik voor de nieuwsbrief van de Somali- en Abessijnliefhebbers. Raskatten worden vaak binnengehouden en dan ligt verveling op de loer, zeker bij actieve rassen. Verveling kan zich uiten in gedragsproblemen zoals slopen, agressie of overmatig miauwen. Maar het kan ook zijn dat katten meer gaan slapen dan normaal.

Verveling voorkomen

Als je verveling bij katten wil voorkomen, kun je het beste kijken naar de bezigheden die katten van nature hebben. Als je katten buiten observeert, wat doen ze dan allemaal? En kunnen we die gedragingen binnen mogelijk maken? Dus het buitenleven naar binnen halen?

Allereerst exploreren katten veel; ze onderzoeken en verkennen de omgeving. Als ze een prooi opmerken, proberen ze sluipend dichterbij te komen en maken ze uiteindelijk een prooiduik (of sprong). Katten klimmen ook op verhogingen om daar enige tijd uit te kijken over de omgeving. Of ze klimmen in bomen. Verder liggen ze graag onder struiken of tussen de planten. En rollen ze graag in het gras of zand.

Bezigheden voor katten

Dat betekent dat we het volgende aan zouden moeten bieden:

Meerdere keren per dag interactief spel met hengels waarbij we de ‘prooi’ zo goed mogelijk nabootsen. Een leuke hengel is de telescoophengel; uitschuifbaar, met een dun doorzichtig koord en de mogelijkheid om prooien af te wisselen.

Ruimte om te exploreren; bij voorkeur meerdere ruimtes en regelmatig nieuwe ruimtes. Denk aan ruimtes die we vaak dichthouden zoals de zolder, berging of garage. 

Nieuwe dingen om te verkennen; kartonnen dozen, grote proppen papier, herfstbladeren of  zelfgemaakte holletjes of tentjes (met lakens of handdoeken),  

Klimmogelijkheden; een hoge strakke klimpaal, zoals een boom, om in te klimmen, dus zonder al teveel plankjes. Een kattenmeubel met verschillende verhogingen. En kasten die toegankelijk zijn via plankjes of opstapjes.

Als er een (afgesloten) tuin is: veel groen zoals grasmat, struiken, graspollen (bijvoorbeeld verdergras), een boompje om in te klimmen, een uitkijkplatform en een zandstrandje.

Ook leuk!

Overige bezigheden die niet zozeer aansluiten bij het natuurlijk gedrag van katten, maar ook heel leuk kunnen zijn voor katten:

• Brokjes / snoepjes sjoelen over de vloer.
• Brokjes / snoepjes aanbieden in een zogenaamde voerpuzzel (ook zelf te maken!)
• Oefeningen aanleren via clickertraining.
• Wandelen aan een tuigje (als dat veilig kan).
• Kattenkruid, valeriaan of matatabipoeder op de grond strooien.

Samen met mijn collega’s van Tinley Gedragstherapie voor Dieren schijf ik voor het maandblad Ditjes & Datjes. Dit keer gaat het over de vraag waarom katten je achterna lopen.

Hoewel katten geen echte groepsdieren zijn, kunnen ze wel sociaal gedrag vertonen, niet alleen naar elkaar maar ook naar mensen. Ze liggen tegen elkaar aan of tegen ons, ze wassen elkaar en laten zich aaien door ons. Een kat kan dus van gezelschap houden en je achterna lopen omdat hij graag bij je in de buurt is.

Een kat die je overal volgt, tot in de wc toe, kan echter ook verveeld zijn. Zeker voor katten die binnen worden gehouden, ben je als eigenaar een leuke bron van afleiding. Bij jou in de buurt blijven betekent kans op een spelletje, knuffel of andere stimulatie. Ga je met zo’n  kat verhuizen naar een huis met tuin, dan is de kans groot  dat hij je ineens veel minder achterna loopt. Het buitenleven biedt nu eenmaal veel meer uitdagingen.

Een kat kan je ook achternalopen voor eten. Misschien heb je hem in het verleden regelmatig iets lekkers gegeven of heeft hij honger? Veel katten worden niet op de juiste manier gevoerd, waardoor ze een groot deel van de dag een lege maag hebben. Een hongerige kat kan je achterna lopen in de hoop op eten en kan ook gaan miauwen om de aandacht te trekken.

TIP 1 Voorkom verveling

Om verveling tegen te gaan, is het belangrijk dat een kat voldoende bezigheden heeft. Katten besteden van nature een groot deel van de dag aan jagen en het verkennen van nieuwe gebieden. Speel dus regelmatig met hengels en boots een prooi na, wissel de hengels ook af. Geef je kat daarnaast de mogelijkheid om dagelijks alle ruimtes in huis te verkennen. En bied het voer aan in voerpuzzels zodat hij er iets voor moet doen.

Tip 2 Voorkom honger

Veel katten krijgen maar twee keer per dag eten, in de ochtend en aan het eind van de middag. Dat betekent dat ze een groot deel van de dag en nacht hongerig zijn. Wat beter bij het natuurlijke eetgedrag van katten past, zijn meerdere kleine beetjes, verspreid over de dag en nacht. Een kat is tenslotte ook ’s nachts actief. Bied het voer dus onbeperkt aan of in meerdere kleine porties verspreid over 24 uur.

Tip 3 Gedrag negeren

Als je kat niet verveeld of hongerig is en je wordt gek van het achterna lopen of miauwen, negeer het dan. Geef de kat geen aandacht, zeg niets en reageer ook niet geïrriteerd. Als je dit volhoudt leert de kat vanzelf dat het achterna lopen hem niets oplevert. In het begin kan het gedrag wel verergeren; de kat kan nog meer aandachtvragend gedrag uit de kast trekken totdat het duidelijk wordt dat zijn gedrag echt niet meer werkt.

Samen met mijn collega’s van Tinley Gedragstherapie voor Dieren schijf ik voor het maandblad Ditjes & Datjes. Dit keer gaat het over het wel of niet een tweede kat erbij nemen en geef ik 3 tips.

Veel mensen vragen zich af of hun kat een vriendje nodig heeft. Dit is niet gemakkelijk te beantwoorden omdat het per kat verschilt. De socialisatie met soortgenoten speelt hierbij een belangrijke rol. Een volwassen kat die bijvoorbeeld als kitten maar 8 weken samen is geweest met moeder en nestgenootjes en daarna jarenlang als enige kat heeft geleefd, kan angstig en agressief reageren op een soortgenoot. Zo’n kat heeft niet goed geleerd om te gaan met andere katten en kan het beste alleen blijven.

Een kitten zal in veel gevallen juist blij zijn met een soortgenootje. Die wil spelen en heeft dit spel ook nodig om zich goed te ontwikkelen. Als u aan een kitten begint, is het dus aan te raden er twee tegelijk te nemen. Kittens uit hetzelfde nest maken de meeste kans op levenslange vriendschap, maar kittens uit twee verschillende nesten is een goed alternatief. Een oudere kat en een kitten is geen goed idee. Oudere katten hebben minder behoefte om te spelen en kunnen gestrest raken van een kitten wat hen continu benadert voor spel.

Twee kittens tegelijk nemen, is zeker belangrijk als ze binnen moeten blijven. Katten die ook naar buiten mogen, kunnen jagen, klimmen en de omgeving verkennen, ze zijn dus niet snel verveeld. Ook kunnen ze buiten het gezelschap opzoeken van andere, vriendelijke katten, als ze willen. Een kat die binnen wordt gehouden, heeft vaak onvoldoende bezigheden en kan dus erg gebaat zijn bij een kameraadje.

Gesocialiseerd of niet?     

Neem er geen tweede kat bij als uw kat niet goed gesocialiseerd is met soortgenoten. Probeer te achterhalen of hij minimaal 3 maanden contact heeft gehad met zijn moeder en nestgenoten of met andere sociale katten. Als dat onbekend is, kijk dan hoe hij reageert als hij bijvoorbeeld buiten een kat ziet lopen. Is dat agressief, dan is er een kans dat hij niet goed gesocialiseerd is met katten (of een sterke territoriumdrift heeft) en niet zit te wachten op een soortgenoot.

Voorzichtig introduceren

Introduceer een nieuwe kat altijd voorzichtig. Richt een aparte kamer in met een kattenbak, water, voer en een aantal verstopplekken en laat de nieuwkomer eerst wennen aan de nieuwe omgeving. Pas op het moment dat de nieuwe kat ontspannen in zijn kamer rondloopt, kan hij geïntroduceerd worden aan de al aanwezige kat. Op www.mijnkatisagressief.nl vindt u bij de praktische tips een stappenplan dat u kunt volgen om de katten geleidelijk aan elkaar te laten wennen.

Niet laten vechten

Zijn er onderlinge problemen tussen uw kat en de nieuwkomer? Laat de katten niet vechten, maar grijp in en scheid ze van elkaar. Het kan zijn dat de introductie meer tijd kost. Twijfelt u of de katten spelen of vechten? Let dan op wat u ziet en hoort. Spelende katten houden hun nagels ingetrokken, bijten niet door en maken geen geluid, dus blazen, grommen en krijsen niet. Daarnaast wisselen spelende katten van rol en rennen ze elkaar om beurten achterna.

Hoe help ik mijn angstige kat? Met deze vraag kwam Micky, redacteur van Verhuisdieren.nl bij mij terecht. Micky vertelde het volgende:

“Ik heb twee poezen, Dapper en Tipsy, ze zijn beiden vijf jaar, maar schelen zes maanden. Ze hebben dezelfde moeder. Dapper is een lieve, relaxte, sociale, vriendelijke, nieuwsgierige goedzak en Tipsy is ook heel lief, maar ook gevoelig, hypersensitief, schrikachtig en bang. Dapper mag je altijd knuffelen, maar zou nooit op je schoot komen zitten. Bij Tipsy is het precies andersom, die mag je nooit knuffelen, maar die komt ’s avonds uitgebreid op je schoot zitten.”

“Het verrassende aspect was dat Yvon niet zo zeer kwam om Tipsy te helpen/trainen, maar om mij te trainen. Ik maakte me namelijk meteen al zorgen dat Tipsy zich niet zou laten zien zodra Yvon op bezoek zou komen. Toen ik die zorgen kenbaar maakte aan Yvon, vertelde ze dat ze in principe Tipsy niet eens hoefde te zien. Ze kwam voor een trainingsprogramma voor mij!”

Nieuwsgierig naar het trainingsprogramma? Lees hier verder.

Samen met mijn collega’s van Tinley Gedragstherapie voor Dieren schijf ik voor het maandblad Ditjes & Datjes. Dit keer gaat het over katten die ineens sproeien.

Als een kat ineens gaat sproeien, is dat heel vervelend, maar het is normaal kattengedrag. Katten gebruiken urine om een boodschap over te brengen, het is voor hun dus een vorm van communicatie. Door recht achteruit een beetje urine te sproeien, laat de kat een geurvlag achter met daarop vrij vertaald de boodschap: „Hier ben ik.” Katten geven hiermee dus hun aanwezigheid aan in een bepaald gebied.

De reden dat katten ineens gaan sproeien kan hormonaal zijn. Als ze oud genoeg zijn om zich voort te planten, kunnen ze andere katten willen informeren dat ze beschikbaar zijn voor voortplanting. Dit geldt voor zowel katers als voor poezen, die kunnen ook sproeien! Op tijd castreren (bij poezen wordt dat in de volksmond ‘steriliseren’ genoemd) kan dus helpen. Het biedt echter geen waterdichte garantie, want gecastreerde katten kunnen ook sproeien, maar de kans erop is wel veel kleiner.

Als gecastreerde katten gaan sproeien, is er meestal iets aan de hand in de omgeving. Katten zijn territoriale dieren en als ze geconfronteerd worden met vreemde katten in hun territorium kunnen ze zich onzeker gaan voelen. Het territorium is heel belangrijk voor katten, daarin bevindt zich hun voedsel en voelen ze zich veilig. Als er dus een vreemde buurkat in huis of tuin komt, of als er een nieuwe soortgenoot plots geïntroduceerd wordt, is dat heel bedreigend voor ze. Het is voor een kat vaak een reden om te gaan sproeien en op deze manier duidelijk te maken dat het zijn territorium is.

Tip 1 Blaasontsteking of –gruis

Begint u kat ineens te sproeien, dan moet hij worden gecastreerd of gesteriliseerd. Is dat al gebeurd en sproeit hij toch? Laat dan de dierenarts de urine van de kat onderzoeken. Medische oorzaken zoals een blaasontsteking of blaasgruis kunnen (mede) een rol spelen bij het sproeien.

Tip 2 Huis en tuin katvrij

Voorkom dat er vreemde buurkatten in uw huis komen door een kattenluik met chiplezer te installeren. Een dergelijk luikje kunt u zo instellen dat het deurtje alleen opengaat voor  uw kat. Houd ook uw tuin katvrij. Katten zijn gewoontedieren en hebben vaak vaste routes. Als u bekijkt welke routes vreemde katten nemen om in uw tuin te komen, kan het voldoende zijn om deze routes te blokkeren. Soms is het echter nodig om de hele tuin af te schermen.

Tip 3 Territorium stappenplan

Zet een nieuwe kat nooit zomaar in het territorium van uw oude kat. Op www.mijnkatisagressief.nl vindt u bij de praktische tips een stappenplan dat u kunt volgen om de katten geleidelijk aan elkaar te laten wennen. Zorg in multi-kat-huishoudens ook voor meerdere water- en voerbakjes, slaapplekken en kattenbakken. Dit vermindert de gevoelens van competitie en zorgt ervoor dat de katten elkaar altijd kunnen vermijden als ze willen.